{"id":1128,"date":"2011-09-23T10:36:10","date_gmt":"2011-09-23T10:36:10","guid":{"rendered":"http:\/\/thorkellhelgason.is\/?p=1128"},"modified":"2012-09-15T14:59:38","modified_gmt":"2012-09-15T14:59:38","slug":"ny-stjornarskra-hvernig-getur-thjodin-gripid-inn-i-storf-althingis-og-ogilt-log","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/?p=1128","title":{"rendered":"N\u00fd stj\u00f3rnarskr\u00e1: Hvernig getur \u00fej\u00f3\u00f0in gripi\u00f0 inn \u00ed st\u00f6rf Al\u00feingis og \u00f3gilt l\u00f6g?"},"content":{"rendered":"<p><em>[Birtist upphaflega \u00ed Fr\u00e9ttat\u00edmanum 23. september 2011]<\/em><\/p>\n<p>\u00c1 \u00cdslandi, svo og almennt \u00ed grannl\u00f6ndum okkar, felur f\u00f3lki\u00f0 vald sitt \u00ed hendur kj\u00f6rinna fulltr\u00faa hvort sem \u00feeir sitja \u00e1 forsetast\u00f3li, \u00e1 Al\u00feingi e\u00f0a \u00ed sveitarstj\u00f3rnum. Almenn samsta\u00f0a er um kosti \u00feessa fyrirkomulags. \u00c1 hinn b\u00f3ginn er vilji til \u00feess, b\u00e6\u00f0i h\u00e9r og v\u00ed\u00f0a erlendis, a\u00f0 fl\u00e9tta fulltr\u00faal\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i\u00f0 saman vi\u00f0 beint l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i \u00feannig a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0in sj\u00e1lf geti gripi\u00f0 inn \u00ed st\u00f6rf hinna kj\u00f6rnu fulltr\u00faa me\u00f0 neitunarvaldi en l\u00edka me\u00f0 frumkv\u00e6\u00f0i a\u00f0 lagasetningu.<\/p>\n<p>Vi\u00f0 \u00cdslendingar h\u00f6fum veri\u00f0 aftarlega \u00e1 merinni \u00ed \u00feessari \u00fer\u00f3un, l\u00edklega einna \u00edhaldssamastir \u00ed okkar heimshluta. \u00cd stj\u00f3rnarskr\u00e1 okkar er einungis kve\u00f0i\u00f0 \u00e1 um inngrip \u00fej\u00f3\u00f0arinnar \u00ed l\u00f6ggjafarstarf me\u00f0 \u00feeim h\u00e6tti a\u00f0 forseti l\u00fd\u00f0veldisins geti fali\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0inni a\u00f0 taka vi\u00f0 sta\u00f0festingarvaldi s\u00ednu, \u00fea\u00f0 er a\u00f0 segja fali\u00f0 henni a\u00f0 veita l\u00f6gum fr\u00e1 Al\u00feingi endanlegt gildi e\u00f0a hafna \u00feeim ella. (A\u00f0 auki er \u00e1kv\u00e6\u00f0i um a\u00f0 hafa skuli \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0slu s\u00e9 kirkjuskipaninni breytt.) Sumir l\u00f6gspekingar t\u00f6ldu \u00e1kv\u00e6\u00f0i\u00f0 um m\u00e1lskot forseta dautt. Undir \u00fe\u00e1 speki ver\u00f0ur ekki teki\u00f0, en sl\u00edkt \u00f3virkt \u00e1kv\u00e6\u00f0i v\u00e6ri \u00fe\u00f3 \u00ed takt vi\u00f0 margt anna\u00f0 sem er marklaust \u00ed stj\u00f3rnarskr\u00e1nni. M\u00e1lskot forseta er aftur \u00e1 m\u00f3ti sprelllifandi fyrirb\u00e6ri \u00feessi misserin.<\/p>\n<p>Al\u00feingi f\u00f3l stj\u00f3rnlagar\u00e1\u00f0i a\u00f0 fjalla s\u00e9rstaklega um framkv\u00e6md beins l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0is og endurspeglast \u00fea\u00f0 \u00ed frumvarpi r\u00e1\u00f0sins til n\u00fdrrar stj\u00f3rnarskr\u00e1r. Fjalla\u00f0 ver\u00f0ur um till\u00f6gur r\u00e1\u00f0sins \u00fear a\u00f0 l\u00fatandi \u00ed \u00feessum og n\u00e6sta pistli.<\/p>\n<p><strong>Hverjir eiga a\u00f0 kalla \u00fej\u00f3\u00f0ina til r\u00e1\u00f0a?<\/strong><\/p>\n<p>Spurningin er hven\u00e6r og me\u00f0 hva\u00f0a h\u00e6tti kj\u00f3sendur skuli f\u00e1 vald til a\u00f0 \u00farskur\u00f0a um framb\u00fa\u00f0argildi laga fr\u00e1 Al\u00feingi. \u00cd stj\u00f3rnlagar\u00e1\u00f0i var r\u00e6tt um \u00ferj\u00e1r lei\u00f0ir \u00ed \u00feessu skyni: A\u00f0 hluti kj\u00f3senda sj\u00e1lfra geti kalla\u00f0 eftir \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0i um sta\u00f0festingu \u00e1 l\u00f6gum, a\u00f0 minnihluti \u00feings f\u00e1i svipa\u00f0an r\u00e9tt, og a\u00f0 lokum a\u00f0 forseti l\u00fd\u00f0veldisins geti v\u00edsa\u00f0 sam\u00feykktu lagafrumvarpi til \u00fej\u00f3\u00f0arinnar eins og veri\u00f0 hefur.<\/p>\n<p>Stj\u00f3rnlagar\u00e1\u00f0sm\u00f6nnum \u00fe\u00f3tti of miki\u00f0 \u00ed lagt a\u00f0 n\u00fdta allar \u00ferj\u00e1r lei\u00f0irnar. N\u00e6r allir r\u00e1\u00f0smenn vildu taka upp fyrstu lei\u00f0ina; a\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0in sj\u00e1lf geti teki\u00f0 s\u00e9r \u00fea\u00f0 vald a\u00f0 synja l\u00f6gum sta\u00f0festingar. Deilt var um hve marga \u00feyrfti til a\u00f0 hefja sl\u00edkt m\u00e1l. Gild r\u00f6k voru f\u00e6r\u00f0 fyrir \u00fdmsum t\u00f6lum \u00e1 bilinu 5% til 25% kj\u00f3senda. Ni\u00f0ursta\u00f0an var\u00f0 10%, \u00fea\u00f0 er a\u00f0 segja a\u00f0 t\u00edund kj\u00f3senda geti me\u00f0 undirskriftas\u00f6fnun krafist \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0is.<\/p>\n<p>Meirihluta r\u00e1\u00f0smanna \u00fe\u00f3tti r\u00e9tt a\u00f0 halda \u00ed s\u00ed\u00f0ustu lei\u00f0ina, m\u00e1lskotsr\u00e9tt forseta. S\u00e1 r\u00e9ttur hef\u00f0i hasla\u00f0 s\u00e9r v\u00f6ll og bers\u00fdnilega v\u00e6ri \u00fea\u00f0 vilji \u00fej\u00f3\u00f0arinnar a\u00f0 vi\u00f0halda honum. \u00c1 hinn b\u00f3ginn \u00e6tti a\u00f0 kve\u00f0a \u00e1 um vissa formfestu vi\u00f0 beitingu \u00e1kv\u00e6\u00f0isins til a\u00f0 gir\u00f0a fyrir t\u00e6kif\u00e6rismennsku. \u00cd m\u00f6rgum l\u00fd\u00f0veldisr\u00edkjum hefur forseti vald til a\u00f0 vefengja l\u00f6g fr\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0\u00feinginu. Nefna m\u00e1 Finnland, \u00cdrland og \u00de\u00fdskaland sem n\u00e6rt\u00e6k d\u00e6mi. R\u00e9ttinum hefur veri\u00f0 beitt \u00ed \u00feessum l\u00f6ndum en \u00fe\u00f3 sem varnagla, einkum ef \u00fej\u00f3\u00f0h\u00f6f\u00f0inginn telur lagafrumvarp stangast \u00e1 vi\u00f0 stj\u00f3rnarskr\u00e1.<\/p>\n<p>\u00deri\u00f0ja lei\u00f0in, s\u00fa a\u00f0 minni hluti \u00feings g\u00e6ti v\u00edsa\u00f0 m\u00e1li til \u00fej\u00f3\u00f0arinnar, var\u00f0 \u00fatundan sakir \u00feess a\u00f0 talin var h\u00e6tta \u00e1 a\u00f0 \u00feingi\u00f0 g\u00e6ti or\u00f0i\u00f0 \u00f3starfh\u00e6ft vegna misnotkunar sl\u00edks m\u00e1lskots\u00e1kv\u00e6\u00f0is.<\/p>\n<p><strong>Liggur allt undir?<\/strong><\/p>\n<p>Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 stj\u00f3rnlagar\u00e1\u00f0 hefur vissa fyrirvara \u00e1 um neitunarvald kj\u00f3senda. \u00deannig ver\u00f0ur m\u00e1l sem kj\u00f3sendur vilja f\u00e1 lagt undir \u00fej\u00f3\u00f0ina a\u00f0 var\u00f0a almannahag. Hvorki er h\u00e6gt a\u00f0 krefjast atkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0slu um fj\u00e1rl\u00f6g, skattam\u00e1lefni n\u00e9 heldur um samninga vi\u00f0 erlend r\u00edki, svo helstu d\u00e6min s\u00e9u tekin. (\u00deetta breytir \u00fev\u00ed ekki a\u00f0 annars sta\u00f0ar \u00ed till\u00f6gum stj\u00f3rnlagar\u00e1\u00f0s er krafist \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0agrei\u00f0slu um samninga eins og hugsanlega Evr\u00f3pusambandsa\u00f0ild.) L\u00f6g sem Al\u00feingi hefur sam\u00feykkt taka strax gildi og halda \u00fev\u00ed svo lengi sem \u00fej\u00f3\u00f0in hefur ekki hafna\u00f0 \u00feeim. Jafnframt er mikilv\u00e6gt a\u00f0 Al\u00feingi skal setja l\u00f6g um alla framkv\u00e6md \u00feessa \u00e1kv\u00e6\u00f0is, svo sem um hvernig sta\u00f0i\u00f0 skuli a\u00f0 undirskriftas\u00f6fnun, hverju megi til kosta o.s.frv.<\/p>\n<p>\u00cd n\u00e6sta pistli ver\u00f0ur fjalla\u00f0 um frumkv\u00e6\u00f0isr\u00e9tt \u00fej\u00f3\u00f0arinnar, hvernig h\u00fan getur sami\u00f0 og fengi\u00f0 sett l\u00f6g.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[Birtist upphaflega \u00ed Fr\u00e9ttat\u00edmanum 23. september 2011] \u00c1 \u00cdslandi, svo og almennt \u00ed grannl\u00f6ndum okkar, felur f\u00f3lki\u00f0 vald sitt \u00ed hendur kj\u00f6rinna fulltr\u00faa hvort sem \u00feeir sitja \u00e1 forsetast\u00f3li, \u00e1 Al\u00feingi e\u00f0a \u00ed sveitarstj\u00f3rnum. Almenn samsta\u00f0a er um kosti \u00feessa fyrirkomulags. \u00c1 hinn b\u00f3ginn er vilji til \u00feess, b\u00e6\u00f0i h\u00e9r og v\u00ed\u00f0a erlendis, a\u00f0 fl\u00e9tta [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[17,29,53],"class_list":["post-1128","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-eigin-vefsida","tag-beint-lydraedi","tag-frettatiminn","tag-tillogur-stjornlagarads"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1128"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1128\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1602,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1128\/revisions\/1602"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}