{"id":1553,"date":"2012-09-04T17:04:26","date_gmt":"2012-09-04T17:04:26","guid":{"rendered":"http:\/\/thorkellhelgason.is\/?p=1553"},"modified":"2020-04-04T16:41:09","modified_gmt":"2020-04-04T16:41:09","slug":"eiga-fjll-og-firnindi-a-hafa-kosningartt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/?p=1553","title":{"rendered":"Eiga fj\u00f6ll og firnindi a\u00f0 hafa kosningar\u00e9tt?"},"content":{"rendered":"<p>Misv\u00e6gi atkv\u00e6\u00f0a eftir b\u00fasetu hefur veri\u00f0 landl\u00e6gt \u00e1 \u00cdslandi fr\u00e1 upphafi kosninga til Al\u00feingis. Mynd I s\u00fdnir hvernig \u00feetta misv\u00e6gi hefur veri\u00f0, m\u00e6lt me\u00f0 tvennum h\u00e6tti.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/thorkellhelgason.is\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/image4.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; padding-top: 0px; border: 0px;\" title=\"image\" src=\"https:\/\/thorkellhelgason.is\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/image_thumb4.png\" alt=\"image\" width=\"492\" height=\"360\" border=\"0\" \/><\/a><\/p>\n<p>Misv\u00e6gi\u00f0 er \u00feannig m\u00e6lt a\u00f0 fundi\u00f0 er hlutfalli\u00f0 milli t\u00f6lu kj\u00f3senda a\u00f0 baki hverju \u00feings\u00e6ti \u00ed \u00fev\u00ed kj\u00f6rd\u00e6mi \u00fear sem s\u00fa tala er h\u00e6st og \u00feess \u00fear sem h\u00fan er l\u00e6gst. Ef atkv\u00e6\u00f0av\u00e6gi er jafnt er \u00feetta hlutfall n\u00e1l\u00e6gt einum. \u00de.e.a.s \u00fea\u00f0 l\u00e6gi \u00e1 l\u00e1r\u00e9tta \u00e1snum. Rau\u00f0i ferillinn s\u00fdnir misv\u00e6gi\u00f0 eins og \u00fea\u00f0 var \u00ed raun mi\u00f0a\u00f0 vi\u00f0 kj\u00f6rd\u00e6maskipanina \u00e1 hverjum t\u00edma. H\u00e6st f\u00f3r \u00feannig m\u00e6lt misv\u00e6gi \u00ed vorkosningunum 1959 upp \u00ed n\u00e6r 20; \u00fe.e.a.s. \u00fea\u00f0 var um tv\u00edtugfaldur mismunur \u00e1 atkv\u00e6\u00f0av\u00e6ginu.<\/p>\n<p>Rau\u00f0i ferillinn hefur aldrei veri\u00f0 l\u00e6gri en n\u00fa eftir kj\u00f6rd\u00e6mabreytinguna 1999. \u00c1 hinn b\u00f3ginn er \u00feetta ekki me\u00f0 \u00f6llu sanngjarn samanbur\u00f0ur \u00fear sem st\u00f3ru kj\u00f6rd\u00e6min n\u00fa jafna \u00fat atkv\u00e6\u00f0av\u00e6gi\u00f0 me\u00f0 vissum h\u00e6tti. \u00dev\u00ed er l\u00edka s\u00fdndur bl\u00e1r ferill \u00fear sem b\u00fai\u00f0 er a\u00f0 steypa saman kj\u00f6rd\u00e6mum \u00e1 hverjum t\u00edma \u00ed \u00feau landfr\u00e6\u00f0ilegu h\u00f3lf sem n\u00faverandi kj\u00f6rd\u00e6maskipan markar. \u00de\u00e1 s\u00e9st a\u00f0 misv\u00e6gi\u00f0 er og hefur lengst af fr\u00e1 n\u00e6sts\u00ed\u00f0ustu aldam\u00f3tum veri\u00f0 \u00ed kringum \u00ferefallt, \u00fear til \u00fea\u00f0 l\u00e6kka\u00f0i \u00ed tv\u00f6fallt misv\u00e6gi 1999 eins og fyrr segir. \u00cd \u00feessum samanbur\u00f0i er einungis teki\u00f0 tillit til kj\u00f6rd\u00e6miss\u00e6ta \u00fear sem \u00f6nnur s\u00e6ti (konungskj\u00f6rnir, landskj\u00f6rnir, uppb\u00f3tarmenn e\u00f0a j\u00f6fnunarmenn) voru me\u00f0 \u00fdmsum illsamb\u00e6rilegum h\u00e6tti \u00e1 \u00feessu langa t\u00edmabili.<\/p>\n<p>Ekki ver\u00f0ur s\u00e9\u00f0 a\u00f0 kerfisbundin p\u00f3lit\u00edsk stefna hafi legi\u00f0 a\u00f0 baki misv\u00e6ginu. \u00deings\u00e6tum hefur bara veri\u00f0 skipt upp \u00e1 milli kj\u00f6rd\u00e6ma si svona, a\u00f0 mestu me\u00f0 beinum fyrirm\u00e6lum \u00ed stj\u00f3rnarskr\u00e1. S\u00ed\u00f0an hefur f\u00f3lk flust \u00e1 m\u00f6lina og misv\u00e6gi\u00f0 or\u00f0i\u00f0 \u00f3b\u00e6rilegt. \u00de\u00e1 hefur stj\u00f3rnarskr\u00e1rgjafinnn, Al\u00feingi, af og til gripi\u00f0 inn \u00ed og lei\u00f0r\u00e9tt misv\u00e6gi\u00f0, en aldrei til fulls. Og, sem fyrr segir, lei\u00f0r\u00e9ttingin hefur aldrei byggst \u00e1 neinu me\u00f0vitu\u00f0u kerfi. \u00de\u00f3 grillir \u00ed \u00fea\u00f0 \u00ed stj\u00f3rnarskr\u00e1rbreytingunni fr\u00e1 1999 en \u00fear segir a\u00f0 misv\u00e6gi\u00f0 megi \u00fe\u00f3 aldrei vera meira en tv\u00f6fallt. (\u00datf\u00e6rslan er samt s\u00fa a\u00f0 \u00fea\u00f0 hefur fari\u00f0 yfir tvo \u00ed kosningunum s\u00ed\u00f0an breytingin var ger\u00f0.)<\/p>\n<p><strong>N\u00fa vill stj\u00f3rnlagar\u00e1\u00f0 a\u00f0 teki\u00f0 ver\u00f0i af skari\u00f0 og sett sk\u00fdrt \u00e1kv\u00e6\u00f0i \u00ed stj\u00f3rnarskr\u00e1 um a\u00f0 misv\u00e6gi\u00f0 ver\u00f0i a\u00f0 hverfa:<br \/>\n<em>\u201eAtkv\u00e6\u00f0i kj\u00f3senda alls sta\u00f0ar \u00e1 landinu vega jafnt.\u201c<\/em> Um \u00feetta atri\u00f0i ver\u00f0ur m.a. kosi\u00f0 20. okt\u00f3ber n.k.<\/strong><\/p>\n<p>Gagnr\u00fdnisraddir \u00e1 \u00feessa till\u00f6gu stj\u00f3rnlagar\u00e1\u00f0s hafa vissulega komi\u00f0 fram og er \u00fe\u00e1 gjarnan v\u00edsa\u00f0 til annarra r\u00edkja. Samanbur\u00f0ur vi\u00f0 senati\u00f0 \u00ed Bandar\u00edkjunum, sambandsr\u00e1\u00f0i\u00f0 \u00ed \u00de\u00fdskalandi, Evr\u00f3pu\u00feingi\u00f0, Sameinu\u00f0u \u00fej\u00f3\u00f0irnar e\u00f0a anna\u00f0 yfir\u00fej\u00f3\u00f0legt e\u00f0a yfirr\u00edkjalegt \u00feinghald finnst m\u00e9r alls ekki eiga vi\u00f0. Til fulltr\u00faadeildarinnar \u00ed Bandar\u00edkjunum e\u00f0a sambands\u00feingsins \u00ed Berl\u00edn hafa allir jafnan kosningar\u00e9tt.<\/p>\n<p>\u00cd fr\u00e6gum d\u00f3mi H\u00e6star\u00e9ttar Bandar\u00edkjanna er spurningunni \u00ed titli \u00feessa pistils raunar svara\u00f0. \u00de\u00e1verandi forseti r\u00e9ttarins Earl Warren l\u00e9t fleyg or\u00f0 falla: <em>&#8222;Legislators represent people, not trees or acres. Legislators are elected by voters, not farms or cities or economic interests.&#8220;<\/em><\/p>\n<p>En l\u00edtum okkur n\u00e6r. Hvernig er fyrirkomulagi\u00f0 \u00e1 Nor\u00f0url\u00f6ndum \u00ed kosningum til l\u00f6ggjafar\u00feinga?<\/p>\n<p>\u00cd Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0, Finnlandi og \u00e1 F\u00e6reyjum er sk\u00fdrt kve\u00f0i\u00f0 \u00e1 um jafnt v\u00e6gi atkv\u00e6\u00f0a. F\u00e6reyjum var til skamms t\u00edma skipt upp \u00ed kj\u00f6rd\u00e6mi me\u00f0 miklu misv\u00e6gi atkv\u00e6\u00f0a en n\u00fa er landi\u00f0 eitt kj\u00f6rd\u00e6mi og \u00fear me\u00f0 allir kj\u00f3sendur me\u00f0 sama atkv\u00e6\u00f0av\u00e6gi.<\/p>\n<p>Danir hafa lengi \u00e1tt fl\u00f3knustu kosningal\u00f6g Nor\u00f0urlanda og \u00fe\u00f3tt v\u00ed\u00f0ar v\u00e6ri leita\u00f0. Me\u00f0 nokkurri einf\u00f6ldun m\u00e1 segja a\u00f0 \u00fer\u00edr \u00fe\u00e6ttir r\u00e1\u00f0i \u00feingmannat\u00f6lu hvers kj\u00f6rd\u00e6mis. \u00deetta er \u00edb\u00faatala, tala kj\u00f3senda og flatarm\u00e1l kj\u00f6rd\u00e6misins m\u00e6lt \u00ed ferk\u00edl\u00f3metrum. \u00deings\u00e6tum er skipt \u00ed hlutfalli vi\u00f0 summu \u00feessara talna, en \u00fe\u00f3 er flatarm\u00e1li\u00f0 fyrst margfalda\u00f0 me\u00f0 t\u00f6lunni 20. \u00dear sem hver kj\u00f3sandi er b\u00e6\u00f0i \u00edb\u00fai og \u00feegn \u00e1 kj\u00f6rskr\u00e1 m\u00e1 segja a\u00f0 hver ferk\u00edl\u00f3metri lands hafi \u00fear sama v\u00e6gi og t\u00edu kj\u00f3sendur. V\u00e6ri \u00feessari f\u00e1r\u00e1nlegu reglu beitt \u00e1 \u00cdslandi v\u00e6ru \u201efj\u00f6ll og firnindi\u201c me\u00f0 um 50-55 \u00feingmenn fjalla og firninda en hinir, st\u00f3r minnihluti, v\u00e6ru fulltr\u00faar f\u00f3lksins. \u00deetta er ekki alveg svona sl\u00e6mt \u00ed Danm\u00f6rku, einfaldlega vegna \u00feess a\u00f0 \u00fear eru hvorki \u201efj\u00f6ll n\u00e9 firnindi\u201c. \u00dea\u00f0 sem <em>\u201e<\/em><em>bugter sig i bakke, dal\u201c<\/em> eins og segir \u00ed \u00fej\u00f3\u00f0s\u00f6ng Dana, hefur \u00e1l\u00edka marga fulltr\u00faa \u00e1 <em>Folketinget<\/em> og \u00edb\u00faarnir sj\u00e1lfir.<\/p>\n<p>Eitt er \u00fe\u00f3 eftirbreytnivert \u00ed \u00fatf\u00e6rslu Dana. \u00deeir nota \u00edb\u00faafj\u00f6lda sem eitt vi\u00f0mi\u00f0anna \u00feriggja \u00feegar \u00feings\u00e6tum er \u00fatdeilt. \u00dea\u00f0 v\u00e6ri athyglisvert a\u00f0 hafa \u00fea\u00f0 sem eina vi\u00f0mi\u00f0i\u00f0 fremur en kj\u00f3sendat\u00f6luna eins og stj\u00f3rnlagar\u00e1\u00f0 leggur til. Hver er munurinn \u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 skipta \u00feings\u00e6tum eftir \u00edb\u00faat\u00f6lu \u00ed sta\u00f0 kj\u00f3sendat\u00f6lu? Hann er s\u00e1 a\u00f0 \u00fe\u00e1 f\u00e1 b\u00f6rn \u00f3beint fulltr\u00faa \u00e1 \u00feingi, fulltr\u00faa sem a\u00f0rir kj\u00f3sendur velja a\u00f0 v\u00edsu fyrir \u00fe\u00e1. Barnm\u00f6rg kj\u00f6rd\u00e6mi f\u00e1 \u00fe\u00e1 fleiri fulltr\u00faa en hinn sem eru barnr\u00fdr. \u00de\u00fdskur vinur minn, t\u00f6lfr\u00e6\u00f0ingur, vill ganga enn lengra og l\u00e1ta foreldra beinl\u00ednis f\u00e1 kj\u00f6rse\u00f0la fyrir h\u00f6nd barna sinna!<\/p>\n<p>\u00cd Noregi er fyrirkomulagi\u00f0 svipa\u00f0 og \u00fea\u00f0 danska en \u00fe\u00f3 einfaldara. S\u00e6tum \u00e1 St\u00f3r\u00feinginu, sem eru 169, er skipt \u00e1 milli norsku kj\u00f6rd\u00e6manna, \u00fee.a.a.s. fylkjanna 19, \u00ed hlutfalli vi\u00f0 summu af t\u00f6lu kj\u00f3senda \u00e1 kj\u00f6rskr\u00e1 og flatarm\u00e1li hvers fylkis margf\u00f6ldu\u00f0u me\u00f0 1,8. Margfaldarinn er \u00fev\u00ed mun l\u00e6gri en s\u00e1 danski en \u00e1 m\u00f3ti kemur a\u00f0 Noregur er \u00e1ttfalt st\u00e6rri en Danm\u00f6rk og \u00fear sem \u00edb\u00faafj\u00f6ldinn er \u00e1l\u00edka l\u00e6tur n\u00e6rri a\u00f0 landsv\u00e6\u00f0i hafa sama v\u00e6gi \u00ed b\u00e1\u00f0um l\u00f6ndum.<\/p>\n<p>L\u00edtum n\u00e1nar \u00e1 norska d\u00e6mi\u00f0.<\/p>\n<p>Mynd II s\u00fdnir annars vegar hvernig s\u00e6tum var \u00ed raun skipt vi\u00f0 s\u00ed\u00f0ustu st\u00f3r\u00feingskosningar, \u00e1ri\u00f0 2009, og hins vegar hvernig \u00feeim hef\u00f0i m\u00e1tt skipta jafnt eftir kj\u00f3sendafj\u00f6lda. \u00dea\u00f0 eru alls 11 [\u00e1\u00f0ur var h\u00e9r ritvillan 7] s\u00e6ti sem hef\u00f0i \u00feurft a\u00f0 f\u00e6ra til, e\u00f0a 6,5% allra st\u00f3r\u00feingss\u00e6ta, sem er \u00fe\u00f3 n\u00e6sta l\u00edti\u00f0.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/thorkellhelgason.is\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/image5.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; padding-top: 0px; border: 0px;\" title=\"image\" src=\"https:\/\/thorkellhelgason.is\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/image_thumb5.png\" alt=\"image\" width=\"490\" height=\"322\" border=\"0\" \/><\/a><\/p>\n<p>Eins og fyrr segir \u00fearf \u00e1 \u00cdslandi a\u00f0 f\u00e6ra til 6 s\u00e6ti til a\u00f0 n\u00e1 j\u00f6fnu\u00f0i milli kj\u00f6rd\u00e6ma m.v. t\u00f6lurnar fr\u00e1 2009, e\u00f0a 9,5% s\u00e6tanna 63. Mynd III s\u00fdnir me\u00f0 sama h\u00e6tti og s\u00fa n\u00famer II hvernig \u00feessi tilf\u00e6rsla yr\u00f0i h\u00e9r.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/thorkellhelgason.is\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/image6.png\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; padding-top: 0px; border: 0px;\" title=\"image\" src=\"https:\/\/thorkellhelgason.is\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/image_thumb6.png\" alt=\"image\" width=\"499\" height=\"328\" border=\"0\" \/><\/a><\/p>\n<p>Segjum n\u00fa \u2013 til gamans \u2013 a\u00f0 \u00cdsland v\u00e6ri eitt fylkja \u00ed Noregi. \u00dea\u00f0 v\u00e6ri flatarmesta fylki\u00f0, helmingi st\u00e6rra en \u00fea\u00f0 n\u00e6sta, Finnm\u00f6rk. En kj\u00f3sendafj\u00f6ldinn v\u00e6ri \u00ed me\u00f0allagi. Beitum n\u00fa form\u00falunni norsku til a\u00f0 reikna \u00feessu \u00cdslandsfylki s\u00e6ti \u00e1 St\u00f3r\u00feinginu. Vitaskuld yr\u00f0u reglum \u00feannig breytt a\u00f0 \u00feings\u00e6tin \u00edslensku k\u00e6mu til vi\u00f0b\u00f3tar \u00feeim sem fyrir eru. \u00de\u00e1 fengjum vi\u00f0 17 s\u00e6ti af 169+17=186 e\u00f0a n\u00e6r t\u00edund St\u00f3r\u00feingsins. Nytum vi\u00f0 ekki flatarm\u00e1lsins \u00e6ttum vi\u00f0 ekki skili\u00f0 nema 11 s\u00e6ti. (Einhvers sta\u00f0ar hef \u00e9g skrifa\u00f0 a\u00f0 vi\u00f0 fengjum 16 s\u00e6ti en ekki 17; n\u00fa hef \u00e9g n\u00e1kv\u00e6mari uppl\u00fdsingar og lei\u00f0r\u00e9ttist \u00feetta h\u00e9r me\u00f0.)<\/p>\n<p>En hvernig k\u00e6mi norska form\u00falan \u00fat fyrir skiptingu s\u00e6ta \u00e1 Al\u00feingi \u00cdslendinga. H\u00f6f\u00f0borgarsv\u00e6\u00f0i\u00f0, Reykjav\u00edk og Su\u00f0vesturland, fengju samtals 23 \u00feingmenn en landsbygg\u00f0arkj\u00f6rd\u00e6min 40! Svo m\u00e1 leika s\u00e9r a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 finna \u00feann margf\u00f6ldunarstu\u00f0ul flatarm\u00e1lsins sem g\u00e6fi svipa\u00f0 misv\u00e6gi atkv\u00e6\u00f0a og n\u00fa er \u00ed raun. S\u00e1 stu\u00f0ull sem kemst n\u00e6st \u00fev\u00ed a\u00f0 kalla fram n\u00faverandi misv\u00e6gi er l\u00e6gri en s\u00e1 norski e\u00f0a 0,4. \u00deetta merkir samt a\u00f0 fj\u00f6llin og firnindin h\u00e9r \u00e1 landi hef\u00f0u \u00edgildi 41 \u00fe\u00fasumd kj\u00f3senda a\u00f0 baki s\u00e9r.<\/p>\n<p>Allur \u00feessi talnaleikur \u00e6tti a\u00f0 sannf\u00e6ra menn um \u00fea\u00f0 hve varhugavert og t\u00e6kif\u00e6rissinna\u00f0 \u00fea\u00f0 getur or\u00f0i\u00f0 a\u00f0 v\u00edkja fr\u00e1 \u00fev\u00ed sem meginreglu a\u00f0 atkv\u00e6\u00f0i allra, hvar sem \u00feeir b\u00faa og hver svo sem \u00fej\u00f3\u00f0f\u00e9lagssta\u00f0a \u00feeirra er, skuli vera j\u00f6fn. \u00dear me\u00f0 er \u00e9g engan veginn a\u00f0 gera l\u00edti\u00f0 \u00far \u00fev\u00ed a\u00f0 \u00fea\u00f0 kunni a\u00f0 vera a\u00f0st\u00f6\u00f0umunur og a\u00f0 landsins g\u00e6\u00f0um s\u00e9 misskipt \u00e1 milli f\u00f3lks. En fyrir \u00fea\u00f0 m\u00e1 ekki b\u00e6ta me\u00f0 mismunun \u00ed mannr\u00e9ttindum.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Misv\u00e6gi atkv\u00e6\u00f0a eftir b\u00fasetu hefur veri\u00f0 landl\u00e6gt \u00e1 \u00cdslandi fr\u00e1 upphafi kosninga til Al\u00feingis. Mynd I s\u00fdnir hvernig \u00feetta misv\u00e6gi hefur veri\u00f0, m\u00e6lt me\u00f0 tvennum h\u00e6tti. Misv\u00e6gi\u00f0 er \u00feannig m\u00e6lt a\u00f0 fundi\u00f0 er hlutfalli\u00f0 milli t\u00f6lu kj\u00f3senda a\u00f0 baki hverju \u00feings\u00e6ti \u00ed \u00fev\u00ed kj\u00f6rd\u00e6mi \u00fear sem s\u00fa tala er h\u00e6st og \u00feess \u00fear sem h\u00fan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[36,61,64],"class_list":["post-1553","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-eigin-vefsida","tag-atkvaedisrettur","tag-kosningakerfi-erlendis","tag-thjodaratkvaedagreidsla-2012"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1553","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1553"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1553\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2840,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1553\/revisions\/2840"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1553"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1553"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1553"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}