{"id":339,"date":"2010-10-27T12:04:16","date_gmt":"2010-10-27T12:04:16","guid":{"rendered":"http:\/\/thorkellhelgason.is\/?p=339"},"modified":"2011-04-16T13:33:59","modified_gmt":"2011-04-16T13:33:59","slug":"nugildandi-stjornarskra-er-barn-sins-tima","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/?p=339","title":{"rendered":"N\u00fagildandi stj\u00f3rnarskr\u00e1 er barn s\u00edns t\u00edma"},"content":{"rendered":"<p>Stj\u00f3rnarskr\u00e1 l\u00fd\u00f0veldisins \u00cdslands er, eins og allir vita, komin til \u00e1ra sinna. Upphaflega fengu \u00cdslendingar hana fr\u00e1 Kristj\u00e1ni IX. Danakonungi, \u00feeim sem stendur \u00e1 stalli fyrir framan stj\u00f3rnarr\u00e1\u00f0sh\u00fasi\u00f0 \u201eme\u00f0 frelsisskr\u00e1 \u00ed f\u00f6\u00f0urhendi\u201c eins og sk\u00e1ldi\u00f0 kva\u00f0. Aldurinn \u00fearf ekki a\u00f0 vera stj\u00f3rnarskr\u00e1 til hnj\u00f3\u00f0s. N\u00e6gir a\u00f0 nefna stj\u00f3rnarskr\u00e1 Bandar\u00edkjanna e\u00f0a Noregs sem eru b\u00e1\u00f0ar um e\u00f0a yfir tv\u00f6 hundru\u00f0 \u00e1ra gamlar.<\/p>\n<p>L\u00fd\u00f0veldisstj\u00f3rnarskr\u00e1in er \u00ed grundvallaratri\u00f0um bygg\u00f0 \u00e1 \u201efrelsiskr\u00e1nni\u201c \u00fe\u00f3 \u00feannig a\u00f0 or\u00f0inu \u201ek\u00f3ngur\u201c er skipt \u00fat fyrir or\u00f0i\u00f0 \u201eforseti\u201c. S\u00ed\u00f0an hafa einkum veri\u00f0 ger\u00f0ar \u00e1 henni breytingar af \u00ferennum toga: \u00c1kv\u00e6\u00f0um um kj\u00f6rd\u00e6maskipan og kosningam\u00e1l hefur \u00ferisvar sinnum veri\u00f0 breytt, skipan og starfsh\u00e6ttir Al\u00feingis hafa veri\u00f0 endursko\u00f0a\u00f0ir, \u00e1kv\u00e6\u00f0i um mannr\u00e9ttindi hafa veri\u00f0 aukin og b\u00e6tt, einkum n\u00fdm\u00e6li um f\u00e9lagsleg r\u00e9ttindi sem voru \u00a0v\u00e6ntanlega sett \u00ed kj\u00f6lfar a\u00f0ildar a\u00f0 Evr\u00f3pska efnahagssv\u00e6\u00f0inu.<\/p>\n<p>Hvernig er stj\u00f3rnarskr\u00e1in uppbygg\u00f0? H\u00fan er sem betur fer ekki mj\u00f6g l\u00f6ng, telur 81 grein (s\u00fa \u00e1ttugasta a\u00f0 v\u00edsu fallin \u00fat) auk \u00fareltra \u00e1kv\u00e6\u00f0a til br\u00e1\u00f0abirg\u00f0a. Stj\u00f3rnarskr\u00e1inni er skipt \u00ed kafla \u00e1 \u00a0eftirfarandi h\u00e1tt:<\/p>\n<ul>\n<li>I. \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 1.-2. gr. Grunnskipting valdsins<\/li>\n<li>II. \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 3.-30. gr. Forsetinn<\/li>\n<li>III. \u00a0\u00a0\u00a0 31.-34 gr. Al\u00feingi<\/li>\n<li>IV. \u00a0\u00a0 35.-58. gr. Al\u00feingi<\/li>\n<li>V. \u00a0\u00a0\u00a0 59.-61. gr. D\u00f3msvald<\/li>\n<li>VI. \u00a0\u00a0 62.-64. gr. Tr\u00fam\u00e1l<\/li>\n<li>VII. \u00a0 65.-81. gr. Mannr\u00e9ttindi o.fl.<\/li>\n<li>\u00c1kv\u00e6\u00f0i til br\u00e1\u00f0abirg\u00f0a<\/li>\n<\/ul>\n<p>Kaflaheiti eru engin, efnisor\u00f0in er m\u00edn. Margt vekur athygli, nefna m\u00e1 eftirfarandi:<\/p>\n<ul>\n<li>Engar forsendur eru gefnar eins og \u00fe\u00e6r a\u00f0 valdi\u00f0 s\u00e9 allt fr\u00e1 \u00fej\u00f3\u00f0inni komi\u00f0.<\/li>\n<li>\u00der\u00edr fj\u00f3r\u00f0uhlutar skr\u00e1rinnar fjalla um stj\u00f3rnskipanina, a\u00f0eins einn fj\u00f3r\u00f0ungur um r\u00e9ttindi f\u00f3lksins.<\/li>\n<li>Forsetanum er gert h\u00e1tt undir h\u00f6f\u00f0i en \u00feri\u00f0jungur stj\u00f3rnarskr\u00e1rgreinanna fjalla um hann og hlutverk hans. \u00de\u00f3 gerir ein greinin, s\u00fa 13., flestar hinn \u00f3merkar \u00fear sem h\u00fan er talin segja a\u00f0 forsetinn hafi \u00ed reynd l\u00edtil v\u00f6ld.<\/li>\n<li>Kaflar um Al\u00feingi eru tveir og heldur t\u00e6tingslegir.<\/li>\n<li>R\u00e1\u00f0herra og r\u00e1\u00f0uneyti kemur r\u00e9tt a\u00f0eins vi\u00f0 s\u00f6gu, en r\u00edkisstj\u00f3rn er hvergi nefnd, hva\u00f0 \u00fe\u00e1 starfsh\u00e6ttir hennar, nema ef vera skyldi \u00e1kv\u00e6\u00f0i um r\u00edkisr\u00e1\u00f0 sem er \u00fe\u00f3 \u00ed raun a\u00f0eins puntsamkoma.<\/li>\n<li>Sameignir \u00fej\u00f3\u00f0arinnar, landi\u00f0, hafi\u00f0, au\u00f0lindirnar, tungan og margt fleira kemur ekki vi\u00f0 s\u00f6gu.<\/li>\n<li>A\u00f0hald a\u00f0 valdinu er ekki nefnt nema ef vera skyldi m\u00e1lsskotsr\u00e9ttur forsetans. Almenn \u00e1kv\u00e6\u00f0i um \u00fej\u00f3\u00f0aratkv\u00e6\u00f0i eru engin.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Me\u00f0 \u00feessari upptalningu, sem \u00fe\u00f3 er ekki t\u00e6mandi, er ekki \u00e6tlunin a\u00f0 gera l\u00edti\u00f0 \u00far stj\u00f3rnarskr\u00e1nni. H\u00fan hefur \u00ed meginatri\u00f0um gagnast okkur vel. En hvort sem menn vilja breyta henni miki\u00f0 e\u00f0a l\u00edti\u00f0 er nau\u00f0synlegt a\u00f0 endurskrifa hana \u00fe\u00f3 ekki v\u00e6ri nema til a\u00f0 h\u00fan ver\u00f0i \u00e1 betra m\u00e1li, a\u00f0gengilegri og yfirh\u00f6fu\u00f0 l\u00e6sileg hverju barni.<\/p>\n<p>\u00cd n\u00e6stu pistlum mun \u00e9g reifa hva\u00f0 m\u00e9r liggur \u00e1 hjarta var\u00f0andi st\u00f3rb\u00e6tta stj\u00f3rnarskr\u00e1. En fyrst vil \u00e9g hamra \u00e1 \u00fev\u00ed sem segir \u00ed frambo\u00f0skynningu minni: <em>\u00c9g hef m\u00f3ta\u00f0ar sko\u00f0anir um stj\u00f3rnarskr\u00e1na en hlusta og tek r\u00f6kum. S\u00e1tt f\u00e6st a\u00f0eins me\u00f0 samr\u00e6\u00f0u \u00e1 stj\u00f3rnlaga\u00feingi og samr\u00e1\u00f0i vi\u00f0 \u00fej\u00f3\u00f0ina<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Stj\u00f3rnarskr\u00e1 l\u00fd\u00f0veldisins \u00cdslands er, eins og allir vita, komin til \u00e1ra sinna. Upphaflega fengu \u00cdslendingar hana fr\u00e1 Kristj\u00e1ni IX. Danakonungi, \u00feeim sem stendur \u00e1 stalli fyrir framan stj\u00f3rnarr\u00e1\u00f0sh\u00fasi\u00f0 \u201eme\u00f0 frelsisskr\u00e1 \u00ed f\u00f6\u00f0urhendi\u201c eins og sk\u00e1ldi\u00f0 kva\u00f0. Aldurinn \u00fearf ekki a\u00f0 vera stj\u00f3rnarskr\u00e1 til hnj\u00f3\u00f0s. N\u00e6gir a\u00f0 nefna stj\u00f3rnarskr\u00e1 Bandar\u00edkjanna e\u00f0a Noregs sem eru b\u00e1\u00f0ar um [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[26,9],"class_list":["post-339","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-eigin-vefsida","tag-frambodid","tag-stjornarskrarmal-alm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/339","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=339"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/339\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":961,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/339\/revisions\/961"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=339"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=339"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=339"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}