{"id":441,"date":"2010-11-03T19:41:41","date_gmt":"2010-11-03T19:41:41","guid":{"rendered":"http:\/\/thorkellhelgason.is\/?p=441"},"modified":"2011-04-16T13:31:57","modified_gmt":"2011-04-16T13:31:57","slug":"hver-g%c3%a6tir-almennings-gagnvart-valdinu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/?p=441","title":{"rendered":"Hver g\u00e6tir almennings gagnvart valdinu?"},"content":{"rendered":"<p>Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 hinir \u00fer\u00edr st\u00f3lpar r\u00edkisvaldsins, l\u00f6ggjafinn (Al\u00feingi), framkv\u00e6mdarvaldi\u00f0 (r\u00edkisstj\u00f3rnin) og d\u00f3msvaldi\u00f0 (d\u00f3mst\u00f3larnir) s\u00e9u a\u00f0skildir og hafi a\u00f0hald og eftirlit hver me\u00f0 \u00f6\u00f0rum. \u00ddmis sj\u00f3narmi\u00f0 eru uppi um \u00fea\u00f0 hvernig \u00feetta skuli gert. Sumir vilja a\u00f0 framkv\u00e6mdarvaldi\u00f0 s\u00e9 kosi\u00f0 s\u00e9rstaklega. A\u00f0rir vilja efla \u00feingi\u00f0, styrkja \u00feingr\u00e6\u00f0i\u00f0, svo a\u00f0 \u00fea\u00f0 eigi \u00ed fullu tr\u00e9 vi\u00f0 framkv\u00e6mdarvaldi\u00f0. \u00c9g reifa \u00feessi sj\u00f3narmi\u00f0 \u00ed nokkrum pistlum \u00e1 vefs\u00ed\u00f0u minni og hallast \u00fe\u00e1 fremur a\u00f0 seinni lausninni. Um sj\u00e1lfst\u00e6\u00f0i d\u00f3mst\u00f3lanna eru allir samm\u00e1la.<\/p>\n<p>En gagnkv\u00e6mt eftirlit er eitt, utana\u00f0komandi eftirlit er anna\u00f0. N\u00fa eru allm\u00f6rg emb\u00e6tti og eftirlitsstofnanir sem hafa \u00fea\u00f0 hlutverk a\u00f0 \u00farskur\u00f0a \u00ed deilum borgaranna og stj\u00f3rnvalda, a\u00f0 veita a\u00f0hald og gefa \u00e1bendingar af \u00fdmsum toga um hva\u00f0 eina sem \u00farskei\u00f0is fer e\u00f0a betur m\u00e1 fara \u00ed starfi framkv\u00e6mdarvaldsins. Fyrstan m\u00e1 nefna Umbo\u00f0smann Al\u00feingis og a\u00f0ra s\u00e9rh\u00e6f\u00f0a umbo\u00f0smenn en Samkeppniseftirlit og Fj\u00e1rm\u00e1laeftirlit eru hugsanlega l\u00edka af \u00feessum mei\u00f0i. Hvernig v\u00e6ri a\u00f0 setja ramma utan um \u00feetta a\u00f0halds-, \u00farskur\u00f0ar- og eftirlitsvald og tryggja enn betur a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 hlutlaust og standi utan vi\u00f0 hi\u00f0 \u00fer\u00edskipta stj\u00f3rnvald? \u00de\u00e1 hef \u00e9g \u00ed huga eins konar fj\u00f3r\u00f0a \u00fe\u00e1tt r\u00edkisvaldisins, fj\u00f3r\u00f0a valdi\u00f0. M\u00e9r hugna\u00f0ist a\u00f0 kalla \u00feetta vald umbo\u00f0smann almennings. \u00dea\u00f0 er \u00ed samr\u00e6mi vi\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 allt vald \u00ed l\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0isr\u00edki er komi\u00f0 fr\u00e1 almenningi, f\u00f3lkinu sem landi\u00f0 byggir.<\/p>\n<p>Er \u00fe\u00e1 veri\u00f0 a\u00f0 leggja til enn eitt r\u00edkisskr\u00edmsli\u00f0 sem kosti mor\u00f0 fj\u00e1r og ver\u00f0i n\u00fdtt sj\u00e1lfumglatt vald? Nei, alls ekki. Fyrirkomulagi\u00f0 \u00e6tti a\u00f0 geta leitt til sparna\u00f0ar \u00fear sem \u00e9g s\u00e9 fyrir m\u00e9r a\u00f0 sameinu\u00f0 ver\u00f0i \u00feau sm\u00e1u emb\u00e6tti sem n\u00fa starfa \u00e1 \u00feessu svi\u00f0i. Hins vegar \u00fearf a\u00f0 g\u00e6ta a\u00f0 \u00fdmsu \u00feannig a\u00f0 \u00feetta fj\u00f3r\u00f0a vald geri \u00fea\u00f0 sem \u00fe\u00e1 \u00e1 a\u00f0 gera, \u00fej\u00f3na f\u00f3lkinu. Hver \u00e1 t.d. a\u00f0 skipa \u00fea\u00f0 og hver a\u00f0 veita \u00fev\u00ed forystu? \u00dea\u00f0 v\u00e6ri vitaskuld \u00e1 skj\u00f6n vi\u00f0 tilganginn a\u00f0 einhver hinna vald\u00fe\u00e1ttanna k\u00e6mi \u00fear n\u00e6rri enda \u00fe\u00f3tt ekki yr\u00f0i hj\u00e1 \u00fev\u00ed komist a\u00f0 Al\u00feingi skammta\u00f0i emb\u00e6ttinu f\u00e9. En hvernig v\u00e6ri a\u00f0 \u00fearna fengi forseti l\u00fd\u00f0veldisins hlutverk, a\u00f0 hann v\u00e6ri \u00e6\u00f0sti ma\u00f0ur \u00feessa a\u00f0haldsvalds \u00ed \u00feeim skilningi a\u00f0 hann skipi yfirmann \u00feessa valds, en \u00fea\u00f0 s\u00e9 s\u00ed\u00f0an \u00f3h\u00e1\u00f0 \u00f6llum, l\u00edka forsetanum? Forsetinn er \u00fe\u00f3 alla vega \u00fej\u00f3\u00f0kj\u00f6rinn og hef\u00f0i \u00fev\u00ed gott umbo\u00f0 til sl\u00edkrar forystu. \u00deetta g\u00e6ti um lei\u00f0 or\u00f0i\u00f0 hluti af \u00fev\u00ed verkefni a\u00f0 finna forsetanum sta\u00f0 \u00ed n\u00fdrri stj\u00f3rnarskr\u00e1, vilji menn halda \u00ed \u00feetta emb\u00e6tti.<\/p>\n<p>Auk sl\u00edks umbo\u00f0smanns almennings \u00fearf H\u00e6stir\u00e9ttur a\u00f0 f\u00e1 \u00fea\u00f0 hlutverk a\u00f0 vera um lei\u00f0 stj\u00f3rnlagad\u00f3mst\u00f3ll. Umbo\u00f0sma\u00f0ur almennings \u00e6tti a\u00f0 geta v\u00edsa\u00f0 l\u00f6gum til \u00farskur\u00f0ar \u00feess d\u00f3mst\u00f3ls. \u00deannig veitti umbo\u00f0sma\u00f0urinn Al\u00feingi einnig a\u00f0hald.<\/p>\n<p>\u00c9g b\u00fd\u00f0 mig fram til stj\u00f3rnlaga\u00feings undir \u00feeim formerkjum a\u00f0 vinna vel, hlusta \u00e1 r\u00f6k og gagnr\u00f6k en r\u00edghalda mig ekki \u00ed ni\u00f0urnj\u00f6rva\u00f0ar sko\u00f0anir. \u00c9g varpa framangreindri hugmynd fram til umr\u00e6\u00f0u \u00e1 \u00feessum forsendum. Komi fram r\u00f6kstuddar \u00e1bendingar um a\u00f0 hugmyndin hafi fleiri galla en kosti mun \u00e9g ekki hika vi\u00f0 a\u00f0 skipta um sko\u00f0un. Stj\u00f3rnlaga\u00feingi\u00f0 \u00e1 a\u00f0 vera r\u00f6kr\u00e6\u00f0uvettvangur, ekki \u00feras\u00feing. Af \u00fev\u00ed h\u00f6fum vi\u00f0 n\u00f3g.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mikilv\u00e6gt er a\u00f0 hinir \u00fer\u00edr st\u00f3lpar r\u00edkisvaldsins, l\u00f6ggjafinn (Al\u00feingi), framkv\u00e6mdarvaldi\u00f0 (r\u00edkisstj\u00f3rnin) og d\u00f3msvaldi\u00f0 (d\u00f3mst\u00f3larnir) s\u00e9u a\u00f0skildir og hafi a\u00f0hald og eftirlit hver me\u00f0 \u00f6\u00f0rum. \u00ddmis sj\u00f3narmi\u00f0 eru uppi um \u00fea\u00f0 hvernig \u00feetta skuli gert. Sumir vilja a\u00f0 framkv\u00e6mdarvaldi\u00f0 s\u00e9 kosi\u00f0 s\u00e9rstaklega. A\u00f0rir vilja efla \u00feingi\u00f0, styrkja \u00feingr\u00e6\u00f0i\u00f0, svo a\u00f0 \u00fea\u00f0 eigi \u00ed fullu tr\u00e9 vi\u00f0 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[45,23,26],"class_list":["post-441","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-eigin-vefsida","tag-eftirlitsvaldid","tag-forsetinn","tag-frambodid"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/441","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=441"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/441\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":446,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/441\/revisions\/446"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=441"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=441"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=441"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}