{"id":519,"date":"2010-11-22T01:43:09","date_gmt":"2010-11-22T01:43:09","guid":{"rendered":"http:\/\/thorkellhelgason.is\/?p=519"},"modified":"2011-04-17T19:57:03","modified_gmt":"2011-04-17T19:57:03","slug":"jatningar-fyrrverandi-orkumalastjora","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/?p=519","title":{"rendered":"J\u00e1tningar fyrrverandi orkum\u00e1lastj\u00f3ra!"},"content":{"rendered":"<p>Allmargir kj\u00f3sendur hafa spurt um afst\u00f6\u00f0u m\u00edna \u00ed orku- og au\u00f0lindam\u00e1lum, ekki s\u00edst \u00ed lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 \u00e9g var r\u00e1\u00f0uneytisstj\u00f3ri \u00ed r\u00e1\u00f0uneyti orkum\u00e1la og s\u00ed\u00f0an orkum\u00e1lastj\u00f3ri alls \u00ed umfimmt\u00e1n \u00e1r. \u00cd \u00feessum pistli fer \u00e9g stuttlega yfir s\u00f6gu m\u00edna \u00ed \u00feessum efnum en \u00ed \u00f6\u00f0rum pistli reifa \u00e9g sj\u00f3narmi\u00f0 m\u00edn til takmarka\u00f0ra n\u00e1tt\u00farug\u00e6\u00f0a og umhverfism\u00e1la, a\u00f0 svo miklu leyti sem \u00fea\u00f0 snertir endurger\u00f0 stj\u00f3rnarskr\u00e1r.<br \/>\n\u00c1\u00f0ur en lengra er haldi\u00f0 vil \u00e9g benda \u00e1 a\u00f0 \u00ed b\u00e1\u00f0um umr\u00e6ddum st\u00f6rfum var \u00e9g emb\u00e6ttisma\u00f0ur sem bar a\u00f0 \u00fej\u00f3na m\u00ednum r\u00e1\u00f0herra til \u00feeirra verka sem hann f\u00fdsti a\u00f0 hrinda \u00ed framkv\u00e6md. \u00deetta er talin almenn skylda emb\u00e6ttismanna a\u00f0 mati flestra l\u00f6gspekinga sem um m\u00e1li\u00f0 hafa fjalla\u00f0. \u00c9g tel n\u00fa, a\u00f0 fenginni reynslu, a\u00f0 \u00feessu \u00e6tti a\u00f0 breyta a\u00f0 nokkru leyti \u00feannig a\u00f0 emb\u00e6ttismenn \u00e6ttu a\u00f0 eiga r\u00edkar skyldur vi\u00f0 almenning og Al\u00feingi, ekki s\u00edst um a\u00f0 veita uppl\u00fdsingar, jafnvel a\u00f0 fyrra brag\u00f0i. \u00c1 emb\u00e6ttist\u00edma m\u00ednum haf\u00f0i \u00e9g tvennt a\u00f0 lei\u00f0arlj\u00f3si um orkum\u00e1lin: A\u00f0 stu\u00f0la a\u00f0 s\u00e1ttum milli n\u00fdtingarsj\u00f3narmi\u00f0a og verndarsj\u00f3narmi\u00f0a og a\u00f0 hvetja til \u00feess a\u00f0 au\u00f0lindirnar yr\u00f0u ver\u00f0lag\u00f0ar e\u00f0lilega.<br \/>\nSem r\u00e1\u00f0uneytisstj\u00f3ri \u00e1tti \u00e9g hlut a\u00f0 ger\u00f0 tveggja sk\u00fdrslna um n\u00fdtingu og verndargildi. \u00cd annarri var fari\u00f0 yfir virkjunarkostina \u00ed heild sinni en \u00ed \u00feeirri seinni var s\u00e9rstaklega fari\u00f0 yfir allar hugmyndir um virkjanakosti nor\u00f0an Vatnaj\u00f6kuls.\u00a0 \u00cd \u00e1rsbyrjun 1997, nokkrum m\u00e1nu\u00f0um eftir a\u00f0 \u00e9g var skipa\u00f0ur orkum\u00e1lastj\u00f3ri, h\u00e9lt \u00e9g erindi \u00e1 n\u00e1tt\u00faruverndar\u00feingi \u00fear sem \u00e9g fjalla\u00f0i m.a. um lykilatri\u00f0i eins og sj\u00e1lfb\u00e6ra n\u00fdtingu orkulinda svo og virkjanakosti og verndargildi. \u00cd seinna umfj\u00f6llunarefninu reifa\u00f0i \u00e9g a\u00f0fer\u00f0afr\u00e6\u00f0i \u00fear sem bori\u00f0 er saman \u00fatreikna\u00f0ur \u00e1bati af virkjanakostum og ska\u00f0semi hvers kosts fyrir umhverfi\u00f0. \u00dear sag\u00f0i \u00e9g m.a.:<\/p>\n<ul>\n<li> \u201eTil einf\u00f6ldunar \u00e1 vi\u00f0fangsefninu geng \u00e9g \u2026 \u00fat fr\u00e1 \u00fev\u00ed a\u00f0 unnt s\u00e9 a\u00f0 flokka virkjunarkosti eftir \u00fev\u00ed hve miklum n\u00e1tt\u00faruspj\u00f6llum \u00feeir valda. \u00dear me\u00f0 v\u00e6ri komin tv\u00edv\u00ed\u00f0 flokkun \u00e1 virkjunarkostunum, annars vegar eftir hagkv\u00e6mni, \u00fe.e.a.s. eftir kostna\u00f0i \u00e1 orkueiningu, og hins vegar eftir \u00feeim spj\u00f6llum sem af virkjun kynni a\u00f0 lei\u00f0a.\u201c<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00deessi a\u00f0fer\u00f0afr\u00e6\u00f0i var\u00f0 s\u00ed\u00f0ar grunnhugsunin \u00ed Ramma\u00e1\u00e6tlun um n\u00fdtingu vatnsafls og jar\u00f0varma. \u00c1ri s\u00ed\u00f0ar, e\u00f0a hausti\u00f0 1998, \u00e1tti \u00e9g s\u00ed\u00f0an frumkv\u00e6\u00f0i a\u00f0 \u00fev\u00ed vi\u00f0 Sveinbj\u00f6rn Bj\u00f6rnsson, deildarstj\u00f3ri au\u00f0lindadeildar Orkustofnunar og \u00c1rni Bragason forstj\u00f3ri N\u00e1tt\u00faruverndar r\u00edkisins f\u00f3rum \u00ed kynnisfer\u00f0 til Osl\u00f3 til a\u00f0 l\u00e6ra af Nor\u00f0m\u00f6nnum um ger\u00f0 sl\u00edkrar ramma\u00e1\u00e6tlunar um n\u00fdtingu og vernd vatnsfalla. Um \u00feetta skrifu\u00f0um vi\u00f0 \u00edtarlega sk\u00fdrslu. Um vori\u00f0 1999 hleypti \u00fe\u00e1verandi i\u00f0na\u00f0ar\u00e1\u00f0herra ger\u00f0 \u00edslenskrar \u00e1\u00e6tlunar af sta\u00f0. Enn er veri\u00f0 a\u00f0 vinna a\u00f0 Ramma\u00e1\u00e6tluninni og \u00fev\u00ed mi\u00f0ur hefur h\u00fan ekki enn fengi\u00f0 lagasto\u00f0 en svo ver\u00f0ur vonandi br\u00e1tt.<br \/>\nHitt meginefni\u00f0 sem \u00e9g beitti m\u00e9r fyrir var \u00e1 m\u00f6rkum \u00feess sem \u00e9g m\u00e1tti, enda var \u00fea\u00f0 ekki alltaf \u00ed takt vi\u00f0 sj\u00f3narmi\u00f0 r\u00edkisstj\u00f3rnar, en \u00fea\u00f0 var hvatning til stj\u00f3rnvalda um a\u00f0 ver\u00f0leggja au\u00f0lindanotkun \u00ed almannaeigu. Um \u00feetta m\u00e1l fjalla\u00f0i \u00e9g oft \u00ed r\u00e6\u00f0u og riti, t.d. oft \u00e1 \u00e1rsfundum Orkustofnunar a\u00f0 r\u00e1\u00f0herra \u00e1heyrandi. \u00cd einu s\u00ed\u00f0asta erindi m\u00ednu sem orkum\u00e1lastj\u00f3ri sag\u00f0i \u00e9g \u00e1 \u00e1rsfundi Samorku vori\u00f0 2007 eftirfarandi:<\/p>\n<ul>\n<li> \u201eEmb\u00e6ttisma\u00f0urinn, orkum\u00e1lastj\u00f3ri, er kannski kominn \u00fat \u00e1 h\u00e1lan \u00eds talandi um au\u00f0lindaar\u00f0, hvar hann myndast og hvar hann skilar s\u00e9r. En \u00feetta hef \u00e9g \u00fe\u00f3 leyft m\u00e9r \u00ed velflestum r\u00e6\u00f0um m\u00ednum \u00e1 \u00e1rsfundum Orkustofnunar li\u00f0inn \u00e1ratug. \u00c9g hef gert \u00feetta til \u00feess a\u00f0 vekja athygli \u00e1 vanda sem m\u00e9r hefur \u00fe\u00f3tt vera \u00ed uppsiglingu, en stj\u00f3rnm\u00e1lamenn flestir leitt hj\u00e1 s\u00e9r a\u00f0 r\u00e6\u00f0a. \u00dej\u00f3\u00f0in er \u00ed aldarfj\u00f3r\u00f0ung b\u00fain a\u00f0 vera klofin \u00ed fylkingar um eignarhald og au\u00f0lindaar\u00f0 af au\u00f0lindum sj\u00e1var.\u00a0 \u2026 Viljum vi\u00f0 deila um eign og ar\u00f0 af orkulindum \u00ed aldarfj\u00f3r\u00f0ung og s\u00ed\u00f0an ver\u00f0i ni\u00f0ursta\u00f0an kannski tilviljunarkennd, ekki aflei\u00f0ing af marka\u00f0ri stefnu? Er ekki r\u00e1\u00f0 a\u00f0 taka me\u00f0vita\u00f0ar \u00e1kvar\u00f0anir um n\u00fdtingu orkuau\u00f0lindanna, um orkustefnu, og um allt fyrirkomulag \u00ed \u00feeim efnum. \u2026<\/li>\n<li> \u00d6ll g\u00e6\u00f0i sem eru takm\u00f6rku\u00f0 e\u00f0a \u00fearf a\u00f0 skammta me\u00f0 einhverjum h\u00e6tti f\u00e1 \u00e1 sig ver\u00f0m\u00e6ti. \u2026 [F]ars\u00e6lasta lei\u00f0in til a\u00f0 klj\u00e1st vi\u00f0 loftslagsm\u00e1lin v\u00e6ri a\u00f0 \u00fea\u00f0 k\u00e6must \u00e1 v\u00ed\u00f0t\u00e6kir losunarkv\u00f3tar sem ver\u00f0a virtir til fj\u00e1r. \u2026 Ver\u00f0i kv\u00f3takerfi \u00e1 losun v\u00ed\u00f0t\u00e6kt \u00ed heiminum og \u00ferengt a\u00f0 losuninni svo einhverju nemur f\u00e1 \u00feessir kv\u00f3tar h\u00e1tt ver\u00f0gildi. \u2026<\/li>\n<li> Ef almennt losunarkv\u00f3takerfi kemst \u00e1 hver \u00e1 \u00fe\u00e1 a\u00f0 nj\u00f3ta \u00e1batans af \u00fev\u00ed a\u00f0 marka\u00f0ssta\u00f0a raforkugeirans og \u00e1li\u00f0na\u00f0arins h\u00e9rlendis kann a\u00f0 batna umtalsvert? M\u00e9r finnst ekki n\u00f3g svar a\u00f0 segja: \u201cJa, fyrst skulum vi\u00f0 n\u00fa sj\u00e1 \u00e1g\u00f3\u00f0ann ver\u00f0a til, \u00e1\u00f0ur en vi\u00f0 f\u00f6rum a\u00f0 r\u00e1\u00f0stafa honum\u201d eins og sagt var fyrir aldarfj\u00f3r\u00f0ungi um hugsanlegan fiskvei\u00f0iar\u00f0. Er ekki betra a\u00f0 r\u00e6\u00f0a um leikreglurnar \u00e1\u00f0ur en m\u00f6nnum fer a\u00f0 hitna \u00ed hamsi!<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u00cd ni\u00f0urlaginu h\u00e9r var \u00e9g a\u00f0 v\u00edsa \u00ed or\u00f0 r\u00e1\u00f0herra \u00feegar \u00e9g minntist \u00e1 \u00fea\u00f0 vi\u00f0 hann strax eftir a\u00f0 kv\u00f3takerfinu var komi\u00f0 \u00e1 \u00ed byrjun n\u00edunda \u00e1ratugarins a\u00f0 kv\u00f3tar myndu f\u00e1 \u00e1 sig ver\u00f0m\u00e6ti og \u00fe\u00e1 myndu samstundis skapast deilur.<br \/>\nSamandregi\u00f0 sag\u00f0i \u00e9g s\u00ed\u00f0an \u00ed \u00feessu erindi:<br \/>\n<em>\u201eOkkur skortir heildst\u00e6\u00f0a orkustefnu um \u00fea\u00f0 hva\u00f0 vi\u00f0 viljum n\u00fdta og \u00ed hva\u00f0a \u00e1f\u00f6ngum. Um \u00fea\u00f0 hvernig vi\u00f0 viljum \u00fatdeila orkug\u00e6\u00f0unum og hva\u00f0 \u00e1 a\u00f0 ver\u00f0a um vaxandi ar\u00f0 af \u00feeirri n\u00fdtingu? Sama \u00e1 vi\u00f0 um losunarkv\u00f3ta. Vi\u00f0 \u00feurfum strax a\u00f0 m\u00f3ta heildarstefnu um \u00fatdeilingu \u00feeirra.\u201c<\/em><\/p>\n<p>\u00c9g nefni \u00feennan pistil J\u00e1tningar fyrrverandi. orkum\u00e1lastj\u00f3ra og geri \u00fea\u00f0 til a\u00f0 \u00f6gra lesendum en ekki s\u00ed\u00f0ur sj\u00e1lfum m\u00e9r. N\u00fa \u00feegar \u00e9g horfi yfir farinn veg tel \u00e9g a\u00f0 sk\u00fdrt megi vera a\u00f0 \u00e9g bar\u00f0ist fyrir tvennu, eftir \u00fev\u00ed sem sta\u00f0a m\u00edn sem emb\u00e6ttismanns leyf\u00f0i:<\/p>\n<ul>\n<li> A\u00f0 fundin yr\u00f0i m\u00e1lami\u00f0lun milli n\u00fdtingarsj\u00f3narmi\u00f0a og verndarsj\u00f3narmi\u00f0a me\u00f0 fr\u00e6\u00f0ilegum a\u00f0fer\u00f0um eins og s\u00ed\u00f0an var\u00f0 me\u00f0 Ramma\u00e1\u00e6tluninni. \u00dea\u00f0 sem \u00e1 skortir er a\u00f0 s\u00fa \u00e1\u00e6tlun f\u00e1i lagagildi.<\/li>\n<li> A\u00f0 \u00fatdeiling \u00e1 a\u00f0gengi a\u00f0 au\u00f0lindum \u00ed almannaeigu s\u00e9 me\u00f0 sanngj\u00f6rnum h\u00e6tti og fyrir n\u00fdtinguna komi e\u00f0lilegt gjald.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Hva\u00f0 kemur \u00feetta stj\u00f3rnarskr\u00e1nni, stj\u00f3rnlaga\u00feinginu og kosningunni til \u00feess vi\u00f0? Meira um \u00fea\u00f0 r\u00e9tt strax.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Allmargir kj\u00f3sendur hafa spurt um afst\u00f6\u00f0u m\u00edna \u00ed orku- og au\u00f0lindam\u00e1lum, ekki s\u00edst \u00ed lj\u00f3si \u00feess a\u00f0 \u00e9g var r\u00e1\u00f0uneytisstj\u00f3ri \u00ed r\u00e1\u00f0uneyti orkum\u00e1la og s\u00ed\u00f0an orkum\u00e1lastj\u00f3ri alls \u00ed umfimmt\u00e1n \u00e1r. \u00cd \u00feessum pistli fer \u00e9g stuttlega yfir s\u00f6gu m\u00edna \u00ed \u00feessum efnum en \u00ed \u00f6\u00f0rum pistli reifa \u00e9g sj\u00f3narmi\u00f0 m\u00edn til takmarka\u00f0ra n\u00e1tt\u00farug\u00e6\u00f0a og umhverfism\u00e1la, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[26,6,52],"class_list":["post-519","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-eigin-vefsida","tag-frambodid","tag-orkumal","tag-umhverfismal"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/519","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=519"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/519\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1004,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/519\/revisions\/1004"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=519"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=519"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}