{"id":779,"date":"2011-02-25T11:27:07","date_gmt":"2011-02-25T11:27:07","guid":{"rendered":"http:\/\/thorkellhelgason.is\/?p=779"},"modified":"2015-11-19T12:14:57","modified_gmt":"2015-11-19T12:14:57","slug":"til-hvers-er-forsetinn","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/?p=779","title":{"rendered":"Til hvers er forsetinn?"},"content":{"rendered":"<p><em>[Birt \u00ed Fr\u00e9ttat\u00edmanum 25. febr\u00faar 2011]<\/em><\/p>\n<p>Eftir \u00feri\u00f0ju synjun forseta \u00cdslands \u00e1 sta\u00f0festingu \u00e1 l\u00f6gum fr\u00e1 Al\u00feingi er tilvist og hlutverk emb\u00e6ttisins \u00ed brennidepli. Stj\u00f3rnarskr\u00e1in fr\u00e1 1944 er \u00f3traust heimild um verksvi\u00f0 forseta \u00ed lj\u00f3si \u00feeirrar t\u00falkunar sem n\u00faverandi forseti hefur haft \u00e1 hlutverki s\u00ednu. \u00dea\u00f0 er reyndar engin fur\u00f0a \u00fear sem or\u00f0anna hlj\u00f3\u00f0an \u00ed stj\u00f3rnarskr\u00e1nni segir eitt en svokalla\u00f0ir l\u00f6gspekingar anna\u00f0. \u00de\u00f3tt stj\u00f3rnarskr\u00e1nni v\u00e6ri ekki breytt a\u00f0 \u00f6\u00f0ru leyti en \u00fev\u00ed a\u00f0 gera \u00e1kv\u00e6\u00f0in um forsetann skiljanleg venjulegu f\u00f3lki v\u00e6ri \u00fea\u00f0 mikilsver\u00f0 betrumb\u00f3t. Eftir a\u00f0 n\u00faverandi forseti hefur varpa\u00f0 m\u00f6rgum af hef\u00f0unum um emb\u00e6tti\u00f0 fyrir r\u00f3\u00f0a \u00fearf \u00fe\u00f3 a\u00f0 fjalla um hlutverk og vald forsetans fr\u00e1 grunni.<\/p>\n<p><strong>H\u00e6ttulegt forsetar\u00e6\u00f0i<\/strong><br \/>\nFyrsta spurningin er hvort vi\u00f0 viljum \u00e1fram \u00feingr\u00e6\u00f0i, \u00fe.e. a\u00f0 framkv\u00e6mdarvaldi\u00f0 sitji \u00ed skj\u00f3li Al\u00feingis. S\u00f6mulei\u00f0is hvort l\u00f6ggjafarvaldi\u00f0 eigi n\u00e6sta \u00f3skora\u00f0 a\u00f0 vera hj\u00e1 Al\u00feingi. \u00deetta eru spurningar um \u00fea\u00f0 hvort vi\u00f0 viljum \u00ed meginatri\u00f0um b\u00faa vi\u00f0 fulltr\u00faal\u00fd\u00f0r\u00e6\u00f0i, a\u00f0 vi\u00f0 kj\u00f3sum okkur fulltr\u00faa, \u00feingmenn, til a\u00f0 fara me\u00f0 \u00f6ll meginm\u00e1l okkar. \u00c9g hef \u00e1 \u00f6\u00f0rum vettvangi svara\u00f0 \u00feessum spurningum j\u00e1tandi. \u00c9g tel forsetar\u00e6\u00f0i \u00ed hva\u00f0a mynd sem er \u00ed senn \u00f3hentugt og h\u00e6ttulegt sm\u00e1\u00fej\u00f3\u00f0.<\/p>\n<p>Hv\u00ed segi \u00e9g \u00f3hentugt? Ef vi\u00f0 t\u00e6kjum upp forsetar\u00e6\u00f0i, \u00fe.e. fullan a\u00f0skilna\u00f0 \u00feings og framkv\u00e6mdarvalds, v\u00e6ri \u00fea\u00f0 a\u00f0 \u00f3breyttu \u00f3jafn leikur. \u00dej\u00f3\u00f0kj\u00f6rinn forseti e\u00f0a fors\u00e6tisr\u00e1\u00f0herra hef\u00f0i allt stj\u00f3rnarr\u00e1\u00f0i\u00f0 undir s\u00e9r og v\u00e6ri \u00fev\u00ed me\u00f0 \u00f3tv\u00edr\u00e6tt forskot \u00e1 \u00feingi\u00f0 um \u00feekkingu og s\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingali\u00f0. \u00deingi\u00f0 myndi skj\u00f3tt breg\u00f0ast vi\u00f0. Hugbo\u00f0 mitt er a\u00f0 Al\u00feingi k\u00e6mi s\u00e9r upp umtalsver\u00f0u s\u00e9rfr\u00e6\u00f0ingali\u00f0i til a\u00f0 eiga \u00ed fullu tr\u00e9 vi\u00f0 framkv\u00e6mdarvaldi\u00f0. Gr\u00f3fir reikningar benda til 2-3 milljar\u00f0a kr. kostna\u00f0arauka \u00e1 \u00e1ri. H\u00f6fum vi\u00f0 efni \u00e1 \u00fev\u00ed?<\/p>\n<p>En hv\u00ed er \u00fea\u00f0 h\u00e6ttulegt? \u00dej\u00f3\u00f0kj\u00f6rinn \u00e6\u00f0sti ma\u00f0ur framkv\u00e6mdarvaldsins g\u00e6ti or\u00f0i\u00f0 mj\u00f6g valdamikill. Allt vald spillir. H\u00f6fum vi\u00f0 ekki s\u00e9\u00f0 d\u00e6mi um \u00fea\u00f0? \u00dea\u00f0 yr\u00f0i \u00fe\u00e1 a\u00f0 minnsta kosti a\u00f0 b\u00faa \u00feannig um hn\u00fatana a\u00f0 enginn g\u00e6ti veri\u00f0 \u00ed sl\u00edkri a\u00f0st\u00f6\u00f0u nema mj\u00f6g takmarka\u00f0an t\u00edma. Hitt er ekki s\u00ed\u00f0ur alvarlegt a\u00f0 \u00feing og stj\u00f3rn g\u00e6tu elda\u00f0 gr\u00e1tt silfur saman \u00feannig a\u00f0 erfitt yr\u00f0i a\u00f0 lei\u00f0a br\u00fdn m\u00e1l til lykta. Vi\u00f0 h\u00f6fum fundi\u00f0 smj\u00f6r\u00feefinn af sl\u00edkum deilum. \u00deetta er ekki \u00fea\u00f0 sem okkur f\u00fdsir einmitt um \u00feessar mundir.<\/p>\n<p>Eigum vi\u00f0 \u00fe\u00e1 a\u00f0 l\u00e1ta forsetaemb\u00e6tti\u00f0 veg allrar veraldar? Munum \u00e6t\u00ed\u00f0 a\u00f0 vi\u00f0 b\u00faum \u00ed kotr\u00edki. Vi\u00f0 ver\u00f0um \u00e1vallt a\u00f0 g\u00e6ta hags\u00fdni og hafa okkar fyrirkomulag einfaldara en grannr\u00edkjanna. Vera m\u00e1 a\u00f0 vi\u00f0 \u00feurfum forseta sem sameiningart\u00e1kn \u2013 en \u00fe\u00e1 ver\u00f0ur a\u00f0 fara varlega me\u00f0 emb\u00e6tti\u00f0.<\/p>\n<p><strong>Umbo\u00f0sma\u00f0ur f\u00f3lksins<\/strong><br \/>\nEf vi\u00f0 viljum halda forsetaemb\u00e6ttinu \u00e6tti a\u00f0 finna \u00fev\u00ed raunh\u00e6f verkefni svo sem til styrktar nau\u00f0synlegu a\u00f0haldi a\u00f0 stj\u00f3rnv\u00f6ldum og Al\u00feingi. Er ekki m\u00e1lskotsr\u00e9ttur forsetans, 26. gr. stj\u00f3rnarskr\u00e1rinnar, einmitt d\u00e6mi um sl\u00edkt a\u00f0haldsvald? J\u00fa, en eins og m\u00e1l hafa n\u00fa \u00fer\u00f3ast er bers\u00fdnilegt a\u00f0 \u00fear skortir allar leikreglur. \u00deing og \u00fej\u00f3\u00f0 mega ekki vera \u00ed fullkominni \u00f3vissu um afdrif st\u00f3rra m\u00e1la \u00fear til v\u00e9fr\u00e9ttin \u00e1 Bessast\u00f6\u00f0um hefur tala\u00f0. \u00c9g er fylgjandi \u00fev\u00ed a\u00f0 forsetinn hafi ney\u00f0arhemil, svo sem til a\u00f0 st\u00f6\u00f0va framgang laga sem kunna a\u00f0 brj\u00f3ta \u00ed b\u00e1ga vi\u00f0 stj\u00f3rnarskr\u00e1. Ferli\u00f0 ver\u00f0ur \u00fe\u00f3 a\u00f0 vera gegns\u00e6tt, til d\u00e6mis \u00feannig a\u00f0 forsetinn afli s\u00e9r fyrst umsagnar H\u00e6star\u00e9ttar sem v\u00e6ri \u00fe\u00e1 \u00ed hlutverki stj\u00f3rnlagad\u00f3mst\u00f3ls.<\/p>\n<p>\u00c1 \u00f3lgut\u00edmum er kalla\u00f0 \u00e1 auki\u00f0 eftirlit me\u00f0 framkv\u00e6mdarvaldinu. N\u00fa eru allm\u00f6rg emb\u00e6tti og stofnanir sem hafa \u00fea\u00f0 hlutverk a\u00f0 veita sl\u00edkt a\u00f0hald og gefa vi\u00f0varanir af \u00fdmsum toga. Hvernig v\u00e6ri a\u00f0 setja ramma utan um \u00feetta a\u00f0halds-, \u00farskur\u00f0ar- og eftirlitsvald og tryggja enn betur a\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 hlutlaust og standi utan vi\u00f0 hi\u00f0 \u00fer\u00edskipta r\u00edkisvald? A\u00f0 \u00far \u00feessu ver\u00f0i eins konar umbo\u00f0sma\u00f0ur f\u00f3lksins? Forseti l\u00fd\u00f0veldisins g\u00e6ti veri\u00f0 yfirbo\u00f0ari \u00feessa a\u00f0haldsvalds \u00ed \u00feeim skilningi a\u00f0 hann skipi yfirmenn \u00feessa \u00f3h\u00e1\u00f0a valds. Forsetinn er \u00fej\u00f3\u00f0kj\u00f6rinn og hef\u00f0i \u00fev\u00ed gott umbo\u00f0 til sl\u00edkrar forystu.<\/p>\n<p>Stj\u00f3rnlaga\u00feingi\u00f0, \u00feegar \u00fev\u00ed tekst a\u00f0 hefja st\u00f6rf, hefur verk a\u00f0 vinna, ekki s\u00edst \u00fea\u00f0 a\u00f0 koma me\u00f0 \u00farb\u00e6tur \u00e1 st\u00f6\u00f0u og hlutverki forsetans. \u00dea\u00f0 kann a\u00f0 reynast br\u00fdnt a\u00f0 koma sl\u00edkum umb\u00f3tum \u00e1 \u00e1\u00f0ur en forseti ver\u00f0ur kosinn \u00e1 n\u00e6sta \u00e1ri.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[Birt \u00ed Fr\u00e9ttat\u00edmanum 25. febr\u00faar 2011] Eftir \u00feri\u00f0ju synjun forseta \u00cdslands \u00e1 sta\u00f0festingu \u00e1 l\u00f6gum fr\u00e1 Al\u00feingi er tilvist og hlutverk emb\u00e6ttisins \u00ed brennidepli. Stj\u00f3rnarskr\u00e1in fr\u00e1 1944 er \u00f3traust heimild um verksvi\u00f0 forseta \u00ed lj\u00f3si \u00feeirrar t\u00falkunar sem n\u00faverandi forseti hefur haft \u00e1 hlutverki s\u00ednu. \u00dea\u00f0 er reyndar engin fur\u00f0a \u00fear sem or\u00f0anna hlj\u00f3\u00f0an \u00ed [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_et_pb_use_builder":"","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[1,3],"tags":[23,29],"class_list":["post-779","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-eigin-vefsida","category-greinar","tag-forsetinn","tag-frettatiminn"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/779","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=779"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/779\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2317,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/779\/revisions\/2317"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=779"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=779"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/thorkellhelgason.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=779"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}